zondag 26 maart 2017

Koninklijke omeletten voor Albert Einstein

— Albert Einstein en De Laatste Vuurtorenwachter kameraadschappelijk naast elkaar op de bank in De Haan. Het monument staat in de Normandiëlaan en is van de hand van beeldhouwer Johnny Werkbrouck. (Eigen foto.) —   

Wanneer Hitler in 1933 in Duitsland aan de macht komt zit Albert Einstein op een schip, meer bepaald op het vlaggenschip van de beroemde Red Star Line, een stoomschip met de mooie naam Belgenland. Het is ook op dat schip dat hij verneemt dat de nazi’s een heksenjacht op de Joden aan ’t ontketenen zijn. Naar Duitsland terugkeren is bijgevolg geen optie.
Einstein is bevriend met de Belgische koningin. Die zorgt ervoor dat hij in Belgenland opgevangen kan worden, niet op dat schip uiteraard, maar aan de kust, meer bepaald in De Haan.
Julia Blackburn heeft het erover in haar boek Draad: ‘Hij kon het goed vinden met de koning en de koningin van België, vooral de koningin, die er plezier in had omeletten voor hem te bakken, en in februari 1933, toen hij in Duitsland niet meer veilig was, werd hem onderdak geboden in hun huis in De Haan, gelegen aan de Belgische kust. Er stonden gewapende lijfwachten omheen en bezoekers werden op wapens gefouilleerd voor het geval ze hem wilden doden. Het was de bedoeling dat Einstein daar bleef tot zijn voorgenomen vertrek naar de Verenigde Staten in oktober.’
Er is ook een andere, wellicht juistere versie: Einstein en zijn vrouw verbleven eerst op het kasteel Cantecroy (Oude God) bij professor Arthur De Groodt, wiens echtgenote naar De Haan reisde en er twee villa's in de Shakespearelaan huurde: de Savoyarde voor de Einsteins en La Maisonnette voor haar familie. Vanuit Antwerpen spoorde Einstein naar Oostende en vandaar met de kusttram naar De Haan.’ In deze versie worden de gewapende lijfwachten vervangen door ‘de gendarmerie-brigade van De Haan die op 12 april 1933 met de moeilijke opdracht belast werd op een discrete wijze de veiligheid van de geleerde te verzekeren.’
Wat doet Einstein tijdens zijn verblijf aan de kust? Hij wandelt, zoals onderstaande beelden tonen. En hij musiceert: ‘Hij speelde diverse malen samen met Koningin Elisabeth’. Wat hij ook doet is mensen helpen die voor het naziregime op de vlucht zijn.
Er bestaat ook een foto van Einstein die in De Haan aan ’t tafelen is met de Oostendse schilder James Ensor en een Franse minister die naar België afzakt om aan Ensor de Légion d’Honneur te overhandigen.
Op 10 september laat Einstein De Haan achter zich. Hij vertrekt met zijn familie naar Engeland en van daaruit gaat het op 10 november naar Amerika.
Eieren kan de Belgische koningin nu niet meer klutsen voor Einstein, maar ze blijven wel bevriend tot aan diens overlijden in 1955. Het Rijksarchief bevat 24 brieven die Elisabeth en Einstein elkaar schrijven.
Albert Einstein mag dan de beroemdste vluchteling zijn die in die tijd aan de Belgische kust neerstrijkt, hij is bijlange niet de enige. Over de vele schrijvers die in de jaren dertig in Bredene en Oostende terechtkomen heb ik eerder al De razende reporter in Bredene geschreven.

Flor Vandekerckhove

Een reactie posten